Commitment en visie op integriteit van de ambtelijke leiding

Visiebijeenkomsten

Wat verstaat het management onder integriteit? Waar en wanneer speelt integriteit in de organisatie? Wat wil het management met het integriteitsbeleid bereiken? Wat is het ambitieniveau? Welke concrete instrumenten zijn er en welke wil het management inzetten? Welke keuzes moeten er worden gemaakt en wat zijn hierbij relevante criteria? Wie heeft welke rol bij het uitwerken, implementeren en uitdragen van het integriteitsbeleid?

Om dergelijke vragen te kunnen beantwoorden kan het management tijdens een visieworkshop zich eerst bezinnen op de betekenis en het belang van integriteit, om zich vervolgens te laten informeren over de verschillende beleidsalternatieven en de voor- en nadelen van mogelijke keuzes. Daarna kan het management het ambitieniveau vaststellen. Dit is belangrijke informatie voor bijvoorbeeld een werkgroep of integriteitscoördinator die het beleidsplan verder zal uitwerken. Belangrijke aandachtspunten bij deze visiebijeenkomsten zijn:

• managers denken eerst na over hun eigen integriteit, voordat ze over de integriteit van de medewerkers nadenken, zodat ze ‘doorvoelen’ wat er op het spel staat;
• er wordt expliciet nagedacht over de vraag hoe breed integriteit wordt opgevat (welke definitie wordt gehanteerd en voor welke kwesties wordt aandacht gevraagd?);
• er wordt expliciet nagedacht over welke relatie integriteit heeft met de kerntaken, missie en de primaire processen van de organisatie;
• de vele mogelijkheden met betrekking tot het instrumentarium worden doorgenomen voordat een keuze wordt gemaakt;
• er wordt aansluiting gezocht bij bestaande activiteiten, zodat de aandacht voor integriteit niet een project op zichzelf wordt;
• een werkgroep of coördinator ondersteunt wel het management, maar neemt niet de verantwoordelijkheid van de managers over.

Handreikingen

Er zijn drie algemene handreikingen beschikbaar op basis waarvan management een integriteitsbeleid in de organisatie kan vormgeven:

•  Handreiking integriteit politieke ambtsdragers gemeenten provincies en waterschappen (BZK, IPO, UvW, VNG)
•  Leidraad integriteit gewaarborgd
•  Modelaanpak basisnormen integriteit openbaar bestuur en politie

Daarnaast kan het management gebruik maken van de InternetSpiegel.  De InternetSpiegel brengt de ethische cultuur van een organisatie in kaart. De manier waarop medewerkers het ethische klimaat in de organisatie beleven, is medebepalend voor hun eigen – al dan niet integere – handelen. Voor meer informatie klik op  factsheet Internetspiegel.

Trainingsmodules management

In speciale trainingsmodules voor het management kunnen leidinggevenden met elkaar onderzoeken op welke manier zij invulling kunnen geven aan hun rol en verantwoordelijkheid bij het uitdragen van integriteitsbeleid. Ook kunnen zij tijdens de training vaardigheden oefenen. Onderdelen zijn het bespreken van praktijkvoorbeelden om de thematiek te concretiseren en het uitwisselen van ervaringen. De training is daarmee een gezamenlijke zoektocht naar een goede aanpak om op natuurlijke wijze blijvend aandacht te vragen voor integriteit. Belangrijke aandachtspunten bij het ontwikkelen en uitvoeren van trainingsmodules zijn:

• zorg dat de training praktisch en concreet is en dat er voldoende relaties worden gelegd met de dagelijkse werkpraktijk;
• goed integriteitsbeleid is maatwerk; presenteer geen blauwdrukken, maar heb oog voor de specifieke omstandigheden van de managers;
• laat managers eerst nadenken over hun eigen integriteit, voordat ze over de integriteit van de medewerkers nadenken, zodat ze ‘doorvoelen’ wat er op het spel staat;
• aandacht voor integriteit heeft veelal geen prioriteit. Integriteit is echter een thema dat voortdurend aandacht vraagt: alles wat een manager doet kan als een signaal door medewerkers wordt opgepikt en heeft gevolgen voor de integriteit van de organisatie;
• managers besteden meestal al aandacht aan integriteit, impliciet of expliciet; dit is een concreet aanknopingspunt voor reflectie op het eigen functioneren.

Integriteitscoördinator

Integriteitsbeleid binnen overheden is veelal ‘verkaveld’ over verschillende functionarissen en afdelingen die een rol spelen op integriteitsbeleid. Hierbij kan ondermeer gedacht worden aan de Vertrouwenspersoon, de afdelingen Personeelszaken, Algemeen juridisch bestuurlijke zaken, Financiën en ICT, de Auditdienst, de Beveiligingsambtenaar. Het integriteitsbeleid krijgt daardoor een gefragmenteerd karakter, zeker als de communicatie tussen deze actoren te wensen over laat.

De infrastructuur benadrukt juist het integrale karakter van het integriteitsbeleid en geeft aan wat de relevante invalshoeken of aandachtsgebieden zijn van waaruit integriteitsbeleid wordt vormgegeven.

Doorgaans is de eindverantwoordelijkheid voor het integriteitsbeleid belegd bij de hoogste ambtenaar van een organisatie. Het is aan deze ambtenaar om de inbreng van de verschillende afdelingen en disciplines op het integriteitsbeleid te coördineren. Zeker voor grotere organisaties wordt aanbevolen om daartoe een integriteitscoördinator aan te wijzen. De coördinator heeft een disciplineoverstijgend totaaloverzicht van het integriteitsbeleid. Het is echter niet de bedoeling dat de coördinator al het feitelijke integriteitswerk naar zich toetrekt. Ook kan hij de verantwoordelijkheid van de lijnmanagers niet overnemen. Aan de coördinator worden vier basiseisen gesteld: ze moeten 1) directe toegang hebben tot de hoogste ambtenaar, 2) onafhankelijk en 3) gezaghebbend zijn, en 4) bekend zijn met en in de organisatie. Daarnaast zijn voor de hand liggende taken:

• coördineren van de verschillende deelaspecten van het integriteitsdossier;
• periodiek overleg met de afdelingen die een rol spelen op het dossier;
• integrale advisering en rapportage aan de ambtelijke en politieke leiding;
• gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen;
• disciplineneutrale, toezichthoudende en stimulerende rol;
• monitoren of de gemaakte afspraken over integriteit worden nageleefd;
• centraal aanspreekpunt op integriteitsgebied voor de gehele organisatie;
• verkrijgen van totaaloverzicht als mede het bewaken van samenhang en volledigheid.

Voor meer informatie:  Leidraad Integriteitsfunctionaris en de relatie met het (top)management

(terug naar homepage)