Waarden en normen

De waarden en normen van een organisatie geven aan hoe die organisatie wil werken: de overheid dient bijvoorbeeld betrouwbaar en onpartijdig te zijn. De waarden en normen vormen als het ware het onderliggende gedachtegoed waarop het integriteitsbeleid is gebaseerd. Zij geven een breder, soms een abstracter, kader voor het moreel handelen binnen een organisatie. De waarden en normen zijn daarmee een ijkpunt van (goed) ambtelijk handelen. De waarden en normen van de organisatie hebben zowel betrekking op het handelen van ambtenaren in hun contacten met burgers of andere externe relaties als in de onderlinge verhoudingen.

Integriteit stelt hoge eisen aan ambtenaren. Zij kunnen deze opdracht niet waarmaken wanneer niet duidelijk is wat van hen wordt verwacht. Waarvoor staat integriteit? Wat betekent ‘goed ambtenaarschap’? Welke kernwaarden zijn richtinggevend voor het werken bij de overheid? Hoe wil de organisatie zich laten kennen? Wat zijn handvatten voor ambtenaren die keuzes moeten maken in situaties waarin regels geen uitsluitsel bieden? Door het formuleren van duidelijke waarden en normen worden open en van zichzelf nog vage begrippen als integriteit en goed ambtenaarschap geconcretiseerd.

Een korte toelichting op de begrippen waarden en normen. Waarden geven aan wat goed, gewenst en waardevol is. Ze fungeren als oriëntatiepunten voor ons handelen - wat is moreel gepast om te doen? En ze zijn onmisbaar bij het beoordelen en rechtvaardigen van gedrag - waarom is dit moreel gepast? Waarden motiveren mensen doordat ze een appèl op hen doen. Waarden zijn vaak algemeen en positief geformuleerd; ze hebben een open horizon. Voorbeelden zijn eerlijkheid, betrouwbaarheid, rechtvaardigheid, solidariteit, respect en dienstbaarheid. In die abstractie ligt de kracht van waarden: ze kunnen mensen verenigen en binden. Dit heeft echter ook een prijs. Het is niet zonder meer duidelijk welk gedrag een waarde voorschrijft. Meningsverschillen ontstaan dan ook vaak pas bij de uitwerking van de waarden. Normen zijn wat dat betreft een stuk concreter. Ze geven veel duidelijker grenzen aan. Normen zijn vaak negatief geformuleerd: ‘gij zult niet’.  Ook is hun structuur eenvoudig: ze bepalen specifiek welke gedragingen wel of niet mogen.

(terug naar homepage)